Άρση της άνισης συνταξιοδοτικής μεταχείρισης για δημοσίους υπαλλήλους που φροντίζουν αδέλφια με αναπηρία

Η Ερώτηση κατατέθηκε προς την Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης κα Νίκη Κεραμέως και τον Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών κ. Κυριάκο Πιερρακάκη και αφορά τους μόνιμους υπαλλήλους που υπάγονται στο συνταξιοδοτικό καθεστώς του Δημοσίου, ιδίως όσους έχουν διοριστεί πριν από την 1η Ιανουαρίου 2011.

Το προστατευτικό πλαίσιο για τους συγγενείς ατόμων με αναπηρία

Με το άρθρο 37 του ν. 3996/2011 θεσπίστηκαν ειδικές συνταξιοδοτικές διατάξεις για γονείς, συζύγους και αδελφούς ατόμων με αναπηρία, υπό συγκεκριμένες και αυστηρές προϋποθέσεις. Στις περιπτώσεις που προβλέπει ο νόμος, παρέχεται η δυνατότητα συνταξιοδότησης με τη συμπλήρωση 7.500 ημερών ή 25 ετών ασφάλισης, εφόσον πληρούνται οι ειδικότερες προϋποθέσεις ως προς το ποσοστό αναπηρίας, τη συγγενική σχέση, τη δικαστική συμπαράσταση, τη συνοίκηση και τα υπόλοιπα κριτήρια της νομοθεσίας.

Σκοπός του συγκεκριμένου πλαισίου είναι η ουσιαστική προστασία του ατόμου με αναπηρία μέσα στο οικογενειακό του περιβάλλον και η στήριξη του συγγενικού προσώπου που έχει αναλάβει σε μόνιμη βάση τη φροντίδα και την υποστήριξή του.

Διαφορετική αντιμετώπιση υπό τις ίδιες συνθήκες

Παρά τον προστατευτικό χαρακτήρα της ρύθμισης, στην πράξη εξακολουθεί να υφίσταται μια ουσιαστική διαφοροποίηση. Οι σχετικές διατάξεις εφαρμόζονται σε ασφαλισμένους πρώην φορέων κοινωνικής ασφάλισης, όπως το πρώην ΙΚΑ και ο πρώην ΟΑΕΕ, καθώς και σε κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων που υπάγονται στο κοινό ασφαλιστικό καθεστώς. Δεν υπάρχει, όμως, αντίστοιχη πρόβλεψη για μόνιμους υπαλλήλους που υπάγονται στο συνταξιοδοτικό καθεστώς του Δημοσίου.

Ως αποτέλεσμα, δύο πολίτες που βρίσκονται κάτω από τις ίδιες οικογενειακές και κοινωνικές συνθήκες και έχουν αναλάβει την ίδια ευθύνη φροντίδας ενός ατόμου με βαριά αναπηρία μπορεί να αντιμετωπίζονται διαφορετικά, αποκλειστικά λόγω του ασφαλιστικού και συνταξιοδοτικού καθεστώτος στο οποίο υπάγονται.

Έτσι, ενώ ένας ασφαλισμένος που είναι αδελφός και δικαστικός συμπαραστάτης ατόμου με αναπηρία μπορεί, εφόσον πληροί όλες τις νόμιμες προϋποθέσεις, να αξιοποιήσει το ειδικό συνταξιοδοτικό καθεστώς, ένας μόνιμος δημόσιος υπάλληλος στην ίδια ακριβώς κατάσταση εξακολουθεί να υπάγεται στους γενικούς κανόνες συνταξιοδότησης.

Το ζητούμενο είναι η πραγματική ανάγκη φροντίδας

Ο κοινωνικός σκοπός της συγκεκριμένης νομοθεσίας συνδέεται άμεσα με τις ανάγκες του ατόμου με αναπηρία και με την αναγκαία παρουσία του οικογενειακού φροντιστή. Δεν θα πρέπει, επομένως, να εξαρτάται από το εάν ο τελευταίος εργάστηκε στον δημόσιο ή στον ιδιωτικό τομέα.

Η διαφοροποίηση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά την ενοποίηση των ασφαλιστικών φορέων στον e-ΕΦΚΑ και τη σταδιακή εναρμόνιση των κανόνων κοινωνικής ασφάλισης. Η διατήρηση διαφορετικών όρων για πολίτες που επιτελούν την ίδια ουσιαστικά οικογενειακή και κοινωνική λειτουργία δημιουργεί εύλογη ανάγκη επανεξέτασης και εξορθολογισμού του θεσμικού πλαισίου.

Παράλληλα, το άρθρο 21 παρ. 6 του Συντάγματος κατοχυρώνει την ειδική μέριμνα της Πολιτείας για τα άτομα με αναπηρία, καθιστώντας αναγκαία τη συνεχή αξιολόγηση των υφιστάμενων ρυθμίσεων και την ουσιαστική στήριξη τόσο των ίδιων όσο και του οικογενειακού υποστηρικτικού τους περιβάλλοντος.

Επέκταση της ρύθμισης με αυστηρές δικλίδες ασφαλείας

Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται να εξεταστεί νομοθετική παρέμβαση, ώστε οι προστατευτικές διατάξεις του άρθρου 37 του ν. 3996/2011 να επεκταθούν και στους μόνιμους υπαλλήλους που υπάγονται στο συνταξιοδοτικό καθεστώς του Δημοσίου, καθώς και, όπου απαιτείται, στους υπαλλήλους Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου.

Η ενδεχόμενη επέκταση μπορεί να πραγματοποιηθεί με τη διατήρηση όλων των αυστηρών προϋποθέσεων και δικλίδων ασφαλείας που ήδη προβλέπει η νομοθεσία ως προς:

• το απαιτούμενο ποσοστό αναπηρίας,
• τη δικαστική συμπαράσταση,
• τη συνοίκηση,
• τη συγγενική σχέση,
• τις υπόλοιπες ειδικές νόμιμες προϋποθέσεις.

Με αυτόν τον τρόπο, το ειδικό συνταξιοδοτικό καθεστώς θα εξακολουθήσει να αφορά αποκλειστικά περιπτώσεις στις οποίες υφίσταται πραγματική και αποδεδειγμένη ανάγκη οικογενειακής φροντίδας.

Νομοθετική πρωτοβουλία για ίση μεταχείριση

Με την Κοινοβουλευτική του Ερώτηση, ο Λευτέρης Αυγενάκης ζητά από τους αρμόδιους Υπουργούς να διευκρινίσουν:

• εάν προτίθενται να εξετάσουν την επέκταση του προστατευτικού συνταξιοδοτικού πλαισίου στους μόνιμους δημοσίους υπαλλήλους που είναι αδελφοί και δικαστικοί συμπαραστάτες ατόμων με αναπηρία,
• εάν η επέκταση μπορεί να περιλάβει, όπου συντρέχει περίπτωση, υπαλλήλους Ο.Τ.Α. και Ν.Π.Δ.Δ.,
• εάν εξετάζεται η ανάληψη σχετικής νομοθετικής πρωτοβουλίας, ώστε να αρθεί η διαφορετική μεταχείριση πολιτών που τελούν υπό ουσιωδώς ίδιες συνθήκες φροντίδας.

Στόχος της κοινοβουλευτικής παρέμβασης είναι η διαμόρφωση ενός δικαιότερου και συνεκτικότερου θεσμικού πλαισίου, το οποίο θα αναγνωρίζει έμπρακτα τον κρίσιμο ρόλο των οικογενειακών φροντιστών και θα εξασφαλίζει ίση μεταχείριση, ανεξάρτητα από τον ασφαλιστικό φορέα ή τον τομέα απασχόλησής τους.