Την εισήγηση του Δημάρχου Ηρακλείου Αλέξη Καλοκαιρινού για την δημιουργία Κέντρου Ημέρας Βραχείας Φιλοξενίας από τον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (Ε.Ο.Π.Α.Ε.) σε κτίριο επί των οδών Εθνάρχου Μακαρίου & Σκουλάδων στο Ηράκλειο, υιοθέτησε κατά πλειοψηφία το Δημοτικό Συμβούλιο, ως έκφραση γνώμης, στη συνεδρίαση της Δευτέρας 2/11.
Σύμφωνα με την εισήγηση του Δημάρχου Ηρακλείου, ενθαρρύνεται η δημιουργία δομών ανακούφισης, φροντίδας και θεραπείας από την Πολιτεία που δεν θα οδηγούν στη περιθωριοποίηση των ουσιοεξαρτημένων και, σε συμφωνία με τον Ιατρικό Σύλλογο Ηρακλείου, ζητείται η επανεξέταση της συγκεκριμένης χωροθέτησης και η αναζήτηση καταλληλότερης λύσης, εφόσον δεν αποδεικνύεται επαρκώς ότι η επιλεγείσα θέση εξυπηρετεί ταυτόχρονα τις ανάγκες των ωφελούμενων, τις απαιτήσεις της προκήρυξης και την προστασία της δημόσιας υγείας.
Ο Αλέξης Καλοκαιρινός άνοιξε την εισήγηση με αναφορά στο βιβλίο Junky του William Burroughs που αποτελεί μια σκληρή καταγραφή του αμερικανικού υποκόσμου των ναρκωτικών μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, και το οποίο είχε μαζί του, για να σκιαγραφήσει το οξύ πρόβλημα των ναρκωτικών όπως διαμορφώνεται σήμερα στη χώρα: «Αυτό το βιβλίο δημοσιεύτηκε και εκδόθηκε το 1953 και είναι οι περιπέτειες ενός χρήστη και μικρεμπόρου ναρκωτικών κυρίως στην Νέα Υόρκη και στην Νέα Ορλεάνη. Εκείνη την εποχή υπήρχε αυτό που, όσοι γνωρίζουν από μας που έχουν βρεθεί στο πεδίο, το λέμε μπάφο στην Ελλάδα. Αλλά κυριαρχούσε η ηρωίνη, ήταν το κύριο σκληρό ναρκωτικό. Τώρα η ηρωίνη έχει υποχωρήσει και στην Ελλάδα, το κύριο σκληρό ναρκωτικό είναι η κοκαΐνη και βεβαίως τα συνθετικά ναρκωτικά τύπου έκσταση, η φεντανύλη για την οποία έχει γίνει πολύ συζήτηση και στις Ηνωμένες Πολιτείες τελευταία. Ποια είναι τα δεδομένα; Και βάζω την συζήτηση σε αυτή τη βάση, διότι εδώ είμαστε στο Δημοτικό Συμβούλιο Ηρακλείου, της τέταρτης πόλης της χώρας και δεν μπορούμε να απομονώσουμε τη συζήτηση από ένα γενικότερο πρόβλημα που παρεισφρέει ούτως ή άλλως. Το πρόβλημα πρέπει να εκφωνηθεί και το πρόβλημα είναι οξύτατο. Και σε αυτή την πόλη πεθαίνουν άνθρωποι στον δρόμο από χρήση ναρκωτικών και αυτό δεν έχει κανένα νόημα να το κρύψει κανείς από οπουδήποτε και φυσικά από τον ίδιο του τον εαυτό. Το πρόβλημα της χρήσης των ναρκωτικών, όπως αποτυπώνεται σε πανελλήνια κλίμακα, δυστυχώς δεν επιμερίζεται σε επίπεδο πρώτου βαθμού, δηλαδή δεν έχουμε λεπτομερή στοιχεία ανά Δήμο».
Συνεχίζοντας, ο Δήμαρχος Ηρακλείου αναφέρθηκε στην δραματική αύξηση των ποσοστών ζήτησης και επανόδου για θεραπεία κατά την τετραετία 2019-2023, αύξηση που διαμορφώνει μια πραγματικότητα στην οποία δεν νομιμοποιείται κανείς να γυρίσει την πλάτη: «Γενικά, η πρώτη ζήτηση θεραπείας από το 2019 έως το 2023 αυξήθηκε κατά 27%, το οποίο είναι θηριώδες, και στο ίδιο διάστημα, η επάνοδος στη θεραπεία αυξήθηκε κατά 8% δηλαδή ακολούθησε επίσης μια αυξητική τάση. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι από τις υποθέσεις που έχουν απασχολήσει τις διωκτικές αρχές σε επίπεδο εννεαμήνου, από τις περίπου 700 υποθέσεις της Περιφέρειας Κρήτης, οι μισές εντοπίζονται στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου. Αυτά είναι κάποια από τα αριθμητικά δεδομένα μιας πραγματικότητας. Ζούμε με τους ανθρώπους αυτούς, ανάμεσα στους ανθρώπους αυτούς. Οι άνθρωποι αυτοί κυκλοφορούν, οι περισσότεροι από αυτούς αβοήθητοι ανάμεσα μας. Και αυτή είναι μια κοινωνική πραγματικότητα στην πόλη, την οποία δεν πρέπει να παραμερίσουμε, πόσο μάλλον να την παραγράψουμε».
Οι δομές για την βραχεία φιλοξενία είναι αποτελεσματικές όταν λειτουργούν εντός του αστικού ιστού τόνισε ο Αλέξης Καλοκαιρινός συμπληρώνοντας ότι ένα Δημοτικό Συμβούλιο δεν θα μπορούσε να θέσει προσκόμματα στην δημιουργία μιας τέτοιας δομής: «Δομές για την βραχεία φιλοξενία όπως αυτή χρειάζονται; Εδώ τον λόγο έχουν οι ειδικοί, λένε ότι χρειάζονται. Άκουσα και με ικανοποίηση, ότι και ο επικεφαλής της μείζονος αντιπολίτευσης συμφωνεί με την άποψη που εξέφρασα και εγώ.
Οι δομές αυτές έχουν νόημα στον αστικό ιστό. Δεν έχουν νόημα σε κάποια απομόνωση στην οποία με κάποιον τρόπο θα διακτινίζονται αυτοί οι άνθρωποι, οι οποίοι γνωρίζουμε ότι ακόμα και το αντίτιμο του εισιτηρίου τους χρειάζεται για να συντηρήσουν την εξάρτηση τους. Άλλωστε, αυτοί είναι και ένα από τα βασικά θέματα του βιβλίου του Burroughs, πώς εξοικονομείς χρήματα και πώς καταφέρνεις να πάρεις πίστωση για να βρεις την δόση σου. Και βέβαια οι άνθρωποι αυτοί κινούνται κατεξοχήν πεζοί, κινούνται με τα πόδια. Με βάση αυτά, νομίζω ότι δεν θα μπορούσε ένα Δημοτικό Συμβούλιο να θέσει προσκόμματα στην δημιουργία δομής όπως αυτή».
Εκκινώντας από την πολύτιμη εμπειρία που αποκόμισε ως εκλεγμένος μέλος του Κεντρικού Διοικητικού Συμβουλίου του ΚΕΘΕΑ επί τρεις διετίες από το 2003 έως το 2009 και αργότερα ως επίτιμο μέλος του, ο Αλέξης Καλοκαιρινός έφερε στο επίκεντρο της συζήτησης, τη διαχείριση του προβλήματος των εξαρτήσεων από την κεντρική διοίκηση, αμφισβητώντας την αποτελεσματικότητα της: «Καταργήθηκε το ΚΕΘΕΑ και απορροφήθηκε, μαζί με τον ΟΚΑΝΑ, από τον ΕΟΠΑΕ. Αυτό είναι ένα σοβαρό ζήτημα. Σε αντικατάσταση του ΟΚΑΝΑ που ακολουθούσε την θεραπεία των υποκαταστάτων και του ΚΕΘΕΑ που ακολουθούσε το πολύ δύσκολο και πιο κοστοβόρο δρόμο της στεγνής θεραπείας, έχουμε τώρα πλέον έναν Οργανισμό, ο οποίος έχει καταργήσει τελείως κάθε αποκεντρωμένη και δημοκρατική διαδικασία που διείπε την λειτουργία του κέντρου θεραπείας εξαρτημένων ατόμων του ΚΕΘΕΑ. Αυτό χάθηκε και νομίζω ότι πρέπει να σημειωθεί. Διότι εάν αυτή τη στιγμή λαμβάνονται οι αποφάσεις από την Αθήνα και ανακοινώνονται εδώ, αυτό είναι η εκδήλωση μιας γενικότερης μεθόδου διαχείρισης ενός γραφειοκρατικοποιημένου οργανισμού που έχει κληθεί να χειριστεί το πρόβλημα των εξαρτήσεων στην Ελλάδα. Και αυτό είναι ένα πολύ σοβαρό ζήτημα το οποίο έχει τεθεί και από τους εναπομείναντες συλλόγους οικογένειας του ΚΕΘΕΑ και από αρκετούς θεραπευτές, οι οποίοι βλέπουν να τους αφαιρείται η πρωτοβουλία, η αυτενέργεια και όλα πλέον να συντονίζονται από μια γραφειοκρατική δομή που εδρεύει, στην Αθήνα».
Επανερχόμενος στο ζήτημα της δημιουργίας του Κέντρου Ημέρας Βραχείας Φιλοξενίας, ο Δήμαρχος Ηρακλείου δήλωσε: «Πληροφορούμαστε ότι ιδρύεται το Κέντρο, στο οποίο επαναλαμβάνω δεν πρέπει να εκφράζεται αντίρρηση από ένα δημοτικό όργανο, από τον θεσμικό εκφραστή του Δήμου Ηρακλείου. Όμως τα υπόλοιπα ζητήματα πράγματι έχουμε υποχρέωση να τα θέσουμε. Θεωρώ, όπως μάλιστα ειπώθηκε προηγουμένως από τους εκπροσώπους της 1ης Δημοτικής Κοινότητας, ότι στο ειδικότερο ζήτημα της χωροθέτησης αυτής της δομής δεν θα μπορούσαμε παρά να λάβουμε σοβαρά υπόψη την άποψη του Ιατρικού Συλλόγου Ηρακλείου, που είναι και ο πιο επίσημος, δημοκρατικός εκφραστής της ιατρικής κοινότητας του Δήμου μας. Συνεπώς θεωρώ ότι μας δίδεται η βάση για να εκφράσουμε εδώ μία γνώμη».
Κλείνοντας ο Δήμαρχος Ηρακλείου ανέγνωσε το κείμενο έκφρασης γνώμης του Δημοτικού Συμβουλίου Ηρακλείου για τη δημιουργία Κέντρου Ημέρας Βραχείας Φιλοξενίας από τον ΕΟΠΑΕ σε κτίριο επί των οδών Εθνάρχου Μακαρίου & Σκουλάδων, στο Ηράκλειο:
«Το Δημοτικό Συμβούλιο Ηρακλείου αναγνωρίζει ως κατεπείγουσα και πρώτιστης κοινωνικής σημασίας την ανάγκη οργανωμένης αντιμετώπισης από την Πολιτεία της μάστιγας των εξαρτήσεων, η οποία πλήττει την κοινωνία του Ηρακλείου όπως και την κοινωνία κάθε μεγάλου αστικού κέντρου της χώρας. Στο πλαίσιο αυτό, το Δημοτικό Συμβούλιο ενθαρρύνει τη δημιουργία δομών ανακούφισης, φροντίδας και θεραπείας για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα εξαρτήσεων σε χώρους με συγκεκριμένα κριτήρια επιλογής που δεν θα οδηγούν στη περιθωριοποίηση των ουσιοεξαρτημένων. Η λειτουργία τέτοιων Δομών αποτελεί ουσιώδες μέρος κάθε ολοκληρωμένης πολιτικής Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής μέριμνας.
Το Δημοτικό Συμβούλιο σημειώνει ότι τις ενέργειες του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) για την ίδρυση Κέντρου Ημέρας Βραχείας Φιλοξενίας, ο Δήμος Ηρακλείου πληροφορήθηκε μέσω του Τύπου. Το Δημοτικό Συμβούλιο τελεί σε γνώση του γεγονότος ότι, βάσει της κείμενης νομοθεσίας, η αρμοδιότητα για την χωροθέτηση και ίδρυση «Κέντρου Ημέρας Βραχείας Φιλοξενίας» από τον ΕΟΠΑΕ ανήκει αποκλειστικά στο Υπουργείο Υγείας. Ωστόσο, το Δημοτικό Συμβούλιο ενίσταται για την έλλειψη πληροφόρησης και προηγούμενης διαβούλευσης με την τοπική κοινωνία και τους θεσμικούς εκφραστές της, η οποία όφειλε να προηγηθεί, και το Δημοτικό Συμβούλιο κρίνει ότι ο χειρισμός τέτοιων θεμάτων απαιτεί την πρότερη γνώση και τη διαβουλευτική συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας και της Αυτοδιοίκησης. Το Δημοτικό Συμβούλιο Ηρακλείου διαπιστώνει ότι, αντιθέτως, το σύνολο των χειρισμών γίνεται από τα κέντρα των Αθηνών, και ότι αυτό αφορά συνολικά την πολιτική αντιμετώπισης των εξαρτήσεων με την ίδρυση του ΕΟΠΑΕ που αντικατέστησε οργανισμούς όπως ο ΟΚΑΝΑ και, ιδιαίτερα, το ΚΕΘΕΑ, το οποίο, μέχρι την κατάργησή του, λειτούργησε υποδειγματικά και διέπρεψε πανευρωπαϊκά, με ένα διαφορετικό πρότυπο διοίκησης το οποίο συμπεριλάμβανε τις τοπικές κοινωνίες, στο πλαίσιο μιας επιτυχούς δημοκρατικής και αποκεντρωμένης οργάνωσης.
Το Δημοτικό Συμβούλιο σημειώνει και συμμερίζεται την διατύπωση από τον Ιατρικό Σύλλογο Ηρακλείου επιφυλάξεων που αφορούν «τη συγκεκριμένη χωροθέτηση και την ανάγκη πλήρους τεκμηρίωσης της νομιμότητας, της καταλληλότητας και της συμβατότητάς της με τους όρους της προκήρυξης και τις λειτουργικές απαιτήσεις της δομής».
Σε κάθε περίπτωση, και με δεδομένο ότι η συγκεκριμένη χωροθέτηση ενδέχεται να παράγει ειδικές επιβαρύνσεις σε συγκρότημα που στεγάζει πλειάδα ιδιωτικών ιατρείων, το Δημοτικό Συμβούλιο, σε συμφωνία με τον Ιατρικό Σύλλογο Ηρακλείου, ζητά την επανεξέταση της συγκεκριμένης χωροθέτησης και την αναζήτηση καταλληλότερης λύσης, εφόσον δεν αποδεικνύεται επαρκώς ότι η επιλεγείσα θέση εξυπηρετεί ταυτόχρονα τις ανάγκες των ωφελούμενων, τις απαιτήσεις της προκήρυξης και την προστασία της δημόσιας υγείας».