Τα γκαζάκια του ανορθολογισμού

Τη σημερινή μας παρέμβαση, αυτονόητα, την ξεκινάμε με την απεύθυνση των πιο βαθιών συλλυπητηρίων στην αγαπητή φίλη και συνάδελφο, δικηγόρο Θεσσαλονίκης, Αφροδίτη Νέστορα που έχασε με τόσο άνανδρο, άδικο και βίαιο τρόπο τη μητέρα της από τρομοκρατική επίθεση. Δεν υπάρχουν λόγια που να μπορούν να απαλύνουν μια τέτοια απώλεια. Υπάρχει μόνον η ανθρώπινη παρουσία, η συμπαράσταση και η υπόσχεση ότι δεν είναι μόνη σε αυτή τη δύσκολη διαδρομή. Ταυτόχρονα εύχομαι μέσα από την καρδιά μου στην Αφροδίτη και στον πατέρα της, που τραυματίστηκε και στους λοιπούς συνοίκους γρήγορη και πλήρη ανάρρωση, δύναμη και ψυχικό σθένος για να ξεπεράσουν αυτή τη δοκιμασία.
Τέτοιες στιγμές μάς υπενθυμίζουν ότι η τρομοκρατία και η βία δεν στρέφονται μόνον εναντίον συγκεκριμένων ανθρώπων. Στρέφονται εναντίον της ίδιας της ζωής, της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της ανθρωπιάς. Δεν μπορούν ποτέ να γίνουν ανεκτές ή να δικαιολογηθούν. Η απάντησή μας οφείλει να είναι τιμωρία των ενόχων και ταυτόχρονα περισσότερη αλληλεγγύη, περισσότερη ενότητα και απόλυτη υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Δικαιοσύνη.
Στο νομικό μας σύστημα το έγκλημα της έκρηξης εντάσσεται στα κοινώς επικίνδυνα εγκλήματα του Ποινικού Κώδικα, δηλαδή στις αξιόποινες πράξεις που δεν στρέφονται αποκλειστικά κατά ενός συγκεκριμένου εννόμου αγαθού, αλλά δημιουργούν κίνδυνο για αόριστο αριθμό. Ο νομοθέτης αντιμετωπίζει τα εγκλήματα αυτά με ιδιαίτερη αυστηρότητα, διότι η επικινδυνότητά τους υπερβαίνει τα όρια μιας εξατομικευμένης προσβολής και διαταράσσει τη δημόσια ασφάλεια και την κοινωνική ειρήνη. Η έκρηξη, ανεξαρτήτως του αν προκαλείται με αυτοσχέδιο εμπρηστικό ή εκρηκτικό μηχανισμό, αξιολογείται ποινικά με γνώμονα όχι μόνο το αποτέλεσμα που επήλθε, αλλά κυρίως την αντικειμενική ικανότητα της πράξης να προκαλέσει γενικευμένο κίνδυνο. Η προστασία που παρέχει ο νόμος εκτείνεται στην ανθρώπινη ζωή, τη σωματική ακεραιότητα, την περιουσία και τη δημόσια ασφάλεια, στοιχεία που συνθέτουν τον πυρήνα της κοινωνικής συμβίωσης.
Έχει σημασία να αντιληφθούμε, από τη στιγμή που όσα ο νομοθέτης προβλέπει τυγχάνουν πλήρους εφαρμογής στο τραγικό συμβάν, πως ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των κοινώς επικίνδυνων εγκλημάτων είναι ότι η ποινική απαξία θεμελιώνεται στη δημιουργία ενός κινδύνου που δεν μπορεί να περιοριστεί ή να προβλεφθεί ως προς τις συνέπειές του. Η ανεξέλεγκτη φύση μιας έκρηξης καθιστά αδύνατο να προσδιοριστούν εκ των προτέρων τα θύματα ή η έκταση των ζημιών, γεγονός που δικαιολογεί την αυστηρότερη ποινική μεταχείριση. Εφόσον, μάλιστα, από την έκρηξη επέλθει κίνδυνος για άνθρωπο, βαριά σωματική βλάβη ή θάνατος, ενεργοποιούνται οι επιβαρυντικές μορφές του εγκλήματος, με σημαντικά αυξημένες ποινικές κυρώσεις.
Μολονότι η αυστηρή αντιμετώπιση των κοινώς επικίνδυνων εγκλημάτων δεν αποσκοπεί μόνον στην καταστολή, αλλά πρωτίστως στην πρόληψη, το φαινόμενο δεν έχει περιοριστεί. Αντιθέτως, η χρήση εκρηκτικών και εμπρηστικών μηχανισμών αποτελεί συνήθη μανιέρα ποικιλώνυμων μπαχαλάκηδων που παρεπιδημούν σε όλο το πολιτικό (και όχι μόνον) φάσμα. Κοινός τόπος όλων αυτών ο ανορθολογισμός. Τα άτομα αυτά είναι εξαιρετικά δύσκολο να συμμετάσχουν σε μια λογική συζήτηση με επιχειρήματα, ενώ είναι εξαιρετικά εύκολο να επιλέξουν «στόχους» ή να προβούν σε ενέργειες που δύσκολα μπορούν να εξηγηθούν. Τυφλές ενέργειες στο πλαίσιο μιας ιδεοληπτικής αομματίας.
Απέναντι σε όλα αυτά, η πολιτεία πρέπει να απαντάει με ψυχραιμία. Οι διωκτικοί μηχανισμοί και η Δικαιοσύνη να κάνουν τη δουλειά τους. Οι πρώτοι να συλλάβουν τους εγκληματίες οι δεύτεροι να τους τιμωρήσουν. Οι πολιτικοί οφείλουν να αναρωτηθούν ποια είναι τα αίτια, γιατί η πρόληψη αποτυγχάνει και γιατί το αίσθημα συλλογικής ασφάλειας υπονομεύεται. Δεν είναι δουλειά τους να υποκαθιστούν τις εισαγγελικές και ανακριτικές αρχές, να προβαίνουν σε ανιστόρητες αναφορές, να στοχοποιούν πολιτικούς τους αντιπάλους και να εργαλειοποιούν μια δολοφονία για πρόσκαιρα κομματικά οφέλη. Όταν τα πράττουν αυτά απλώς ρίχνουν νερό στο μύλο του ανορθολογισμού. Τα όρια είναι διακριτά και οι πολιτικοί, πρωτίστως, οφείλουν να μην τα ξεπερνάνε.