Ψυχοσάββατο σήμερα 14 Φεβρουαρίου: Η μνήμη των κεκοιμημένων στην Εκκλησία
Το πρώτο Ψυχοσάββατο του 2026 τιμάται το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου, ημέρα αφιερωμένη στη μνήμη των κεκοιμημένων. Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει καθιερώσει συγκεκριμένα Σάββατα μέσα στο έτος ως ημέρες προσευχής για τις ψυχές των νεκρών, με ιδιαίτερη πνευματική σημασία για τους πιστούς. Το Ψυχοσάββατο τελείται πριν από την Κυριακή της Απόκρεω και σηματοδοτεί την έναρξη της περιόδου προετοιμασίας για τη Μεγάλη Σαρακοστή.
Η Εκκλησία έχει καθιερώσει ετησίως δύο Σάββατα αφιερωμένα στη μνήμη των κεκοιμημένων: το πρώτο πριν από την Κυριακή της Απόκρεω και το δεύτερο πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής. Αυτά τα Σάββατα ονομάζονται Ψυχοσάββατα και έχουν βαθύ πνευματικό νόημα, καθώς συνδέουν τη μνήμη των κεκοιμημένων με την πίστη μας στη ζωή, την μετά θάνατον ανάπαυση και την τελική κρίση του Θεού.
Το Ψυχοσάββατο πριν από την Απόκρεω συνδέεται με την προοπτική της Δευτέρας Παρουσίας του Κυρίου. Εκείνη την ημέρα όλοι θα σταθούμε μπροστά στον Θρόνο του Κριτού και με τα μνημόσυνα ζητούμε από τον Κύριο να δείξει έλεος, συμπάθεια και μακροθυμία, όχι μόνο για εμάς αλλά και για τους προαπελθόντες αδελφούς μας. Μέσα από τις προσευχές μας, ευχόμαστε όλοι μαζί να μας κατατάξει στην Επουράνια Βασιλεία Του.
Η καθιέρωση των Ψυχοσαββάτων έχει και πρακτική διάσταση. Πολλοί χριστιανοί κατά καιρούς πέθαναν σε μικρή ηλικία, στην ξενιτιά, στη θάλασσα, στα βουνά ή λόγω φτώχειας δεν συμμετείχαν στα κανονικά μνημόσυνα. Γι’ αυτό οι θεοσεβείς Πατέρες της Εκκλησίας θέσπισαν το Ψυχοσάββατο «υπέρ πάντων των από αιώνων ευσεβώς τελευτησάντων Χριστιανών». Παράλληλα, μας υπενθυμίζει τον δικό μας θάνατο και μας διεγείρει προς μετάνοια.
Ιστορικά, η καθιέρωση του Σαββάτου πριν από την Απόκρεω έγινε μάλλον ως απομίμηση του Σαββάτου πριν από την Πεντηκοστή, το οποίο ήταν το μόνο αρχικά καθιερωμένο. Έτσι, η Εκκλησία δημιούργησε ένα πνευματικό πλαίσιο για να τιμούμε τους κεκοιμημένους και να ενισχύουμε την πίστη μας στην αιώνια ζωή.
Το τελετουργικό του Ψυχοσάββατου
Το πρωί του Σαββάτου τελείται Θεία Λειτουργία και ειδική επιμνημόσυνη δέηση υπέρ αναπαύσεως των ψυχών. Οι πιστοί προσκομίζουν τα ονόματα των κεκοιμημένων συγγενών και φίλων τους, ώστε να μνημονευθούν από τον ιερέα κατά τη διάρκεια της ακολουθίας. Κεντρικό στοιχείο της ημέρας είναι τα κόλλυβα, που συμβολίζουν την Ανάσταση και την ελπίδα της αιώνιας ζωής. Παρασκευάζονται από βρασμένο σιτάρι και διακοσμούνται με ζάχαρη, ξηρούς καρπούς και ρόδι. Το σιτάρι, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο («εάν ο κόκκος του σίτου πεσών εις την γην αποθάνει…»), συμβολίζει τον θάνατο και την αναγέννηση. Πολλοί πιστοί επισκέπτονται τους τάφους των αγαπημένων τους προσώπων, ανάβουν κερί, θυμιατίζουν και προσεύχονται. Συχνά τελείται τρισάγιο από ιερέα στο κοιμητήριο.
Τα κόλλυβα μπορούν να προσφερθούν είτε στον Εσπερινό της Παρασκευής είτε στη Θεία Λειτουργία του Σαββάτου, καθώς η ακολουθία είναι η ίδια. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, τα ευλογημένα κόλλυβα δεν πετιούνται ούτε σκορπίζονται στους τάφους, αλλά μοιράζονται ως ευλογία.